Epicka droga motocyklowa · Hiszpania
Port de la Bonaigua – z Pallars do Val d'Aran (C-28)
| Drogi | C-28 |
|---|---|
| Długość | ok. 46 km Esterri d'Àneu – Vielha, z tego ok. 23 km z Esterri na przełęcz i ok. 23 km zjazdu do Vielhy (OSRM, szacunkowo) |
| Przełęcze | Port de la Bonaigua (2076 m) |
| Charakter | przełęcz, serpentyny |
| Sezon | przejezdna przez cały rok, zimą odśnieżana, ale po dużych opadach i przy zagrożeniu lawinowym zamykana; bez śniegu zwykle od czerwca do października [do sprawdzenia] |
| Najwyżej | Port de la Bonaigua / Pòrt dera Bonaigua, 2076 m według mapy ICGC (OSM); często podawane 2072 m (IGN) |
| Przewyższenie | ok. 1120 m na ok. 20 km z Esterri d'Àneu (957 m), średnio ok. 5,7% |
| Dział wód | na wschód Noguera Pallaresa i Ebro (Morze Śródziemne), na zachód Garonna (Atlantyk) |
| Pierwsza droga jezdna | 1924 |
| Dawniej | do otwarcia tunelu Vielha w 1948 r. zimą razem z Port de Vielha nieprzejezdna – Aran był odcięty od reszty Hiszpanii |
| Tour de France | 1974, 1993 i 2016 |
| Śnieg | średnio ok. 13 m opadu śniegu rocznie na stacji meteo przy przełęczy (2266 m) |
| GPX | ślad drogi (OpenRouteService, sprawdź w nawigacji) |
O drodze
Bonaigua, po arańsku Pòrt dera Bonaigua, to jedyna droga z Pallars Sobirà do Val d'Aran. Jej grzbiet jest działem wód Europy. Na wschód rzeczka Bonaigua spływa do Noguera Pallaresa, a ta do Ebro i Morza Śródziemnego. Po zachodniej stronie zaczyna się Aran, którego wody płyną Garonną przez Tuluzę i Bordeaux do Atlantyku. Aranczycy umieszczają prawdziwe źródło Garonny tuż obok, na łąkach Pla de Beret (1860 m) nad Baqueirą, choć według oficjalnej wersji rzeka bierze początek w masywie Maladeta po stronie aragońskiej. Wysokość przełęczy podaje się na dwa sposoby: mapa katalońskiego instytutu kartograficznego ICGC (i za nią OpenStreetMap) mówi 2076 m, a hiszpański IGN i wiele innych źródeł 2072 m. Nazwa to po prostu katalońska „dobra woda” (bona aigua). Historycy przypuszczają, że już rzymska droga z Tolozy przechodziła przez Aran i tędy, przez przełęcz zwaną wtedy Petrae Albae, „Białe Kamienie”, schodziła do Pallars.
Przez stulecia chodzono tu pieszo i z mułami. Po stronie Pallars podróżnych w złą pogodę przyjmowała pustelnia ze schroniskiem Mare de Déu de les Ares. Pierwszą drogę dla wozów i samochodów poprowadzono w 1924 r.; później weszła w skład C-28. Zimą przełęcz zasypywał śnieg, a jedyne inne przejście na południe, Port de Vielha (2444 m), było wtedy równie nieprzejezdne. Izolację przełamał dopiero tunel pod Port de Vielha, długi na ok. 5,2 km. Kopano go od ok. 1926 r., po wojnie domowej z udziałem jeńców wojennych reżimu Franco, a ruch puszczono w 1948 r. Do połowy lat 80. XX w. Bonaigua bywała zamknięta przez sześć do dziewięciu miesięcy w roku [do sprawdzenia]. Dziś jest odśnieżana, ale po dużych opadach i przy zagrożeniu lawinowym nadal ją zamykają, a burmistrzowie Pallars od lat domagają się tunelu. W 2026 r. Generalitat zapowiedziała jego studium na pierwszą połowę 2027 r.
Zjazd do Aranu prowadzi przez Baqueira-Beret, ośrodek narciarski otwarty 6 grudnia 1964 r. przez Jorge Jordanę de Pozasa i Luisa Ariasa. Od 2003 r. sektor Bonaigua przechodzi przez przełęcz na stronę doliny Àneu. Juan Carlos I i królowa Zofia zrobili z niej modny ośrodek już pod koniec lat 60., od 1984 r. rodzina królewska mieszkała w domu La Pleta, a Filip VI uczył się tu jeździć na nartach. W 1991 r. król złamał tu kolano, gdy wpadł na niego inny narciarz. Kolarstwo też zna tę drogę. Vuelta pięć razy kończyła etapy w Baqueira-Beret (1992–2008) [do sprawdzenia], a Tour de France przejeżdżał przełęcz m.in. w 2016 r. (wcześniejsze przejazdy z 1974 i 1993 r. [do sprawdzenia]). 10 lipca 2016 r. etap z Vielhy do Andory zaczął się właśnie od Bonaiguy, na której pierwszy był Thibaut Pinot. Dalej kolarze zjechali do Sort i wspięli się na Port del Cantó, a z wyścigu wycofał się wtedy Alberto Contador.
Po obu stronach leżą wsie, które warto znać. Esterri d'Àneu (957 m) nad Noguera Pallaresa to centrum czterech gmin doliny Àneu: ma romański most o dwóch łukach, ekomuzeum dolin Àneu, jarmark bydła 15 października i taniec esquerrana tańczony na sierpniowym święcie. Po drugiej stronie przełęczy jest już Aran i język arański, gaskońska odmiana okcytańskiego. Statut Katalonii z 2006 r. uznał go za urzędowy w całym regionie, a ustawa z 2010 r. o okcytańskim, w Aranie arańskim, rozwinęła te prawa; w 2018 r. Trybunał Konstytucyjny uchylił jednak jej przepis o pierwszeństwie arańskiego w dolinie. W Salardú, nad dnem doliny Garonny, stoi kościół Sant Andreu z przełomu XII i XIII w. Ma smukłą, ośmioboczną dzwonnicę ze strzelnicami, dostawioną w XV w., a w środku romański krucyfiks, Crist de Salardú, dzieło tego samego rzeźbiarza co Crist de Mijaran. Droga kończy się w Vielhy, stolicy Aranu, gdzie zaczyna się Col du Portillon i Col de Peyresourde.
Na drodze
- Esterri d'Àneu – dolina Bonaigua: pierwsze kilometry szeroką, prostą drogą w górę doliny, z najbardziej stromym kawałkiem na początku (do ok. 9%), potem łagodniej przez las. Od Esterri na przełęcz jest ok. 20 km i ok. 1120 m w górę, średnio ok. 5,7%.
- Serpentyny pod przełęczą: ostatnie kilometry po stronie Pallars to ciąg nawrotów na otwartym zboczu, widocznych z góry jak na dłoni. Jezdnia jest szeroka (na grzbiecie ok. 8 m według OSM), z dobrym asfaltem, ale z wąskim poboczem i zakazem wyprzedzania. Na zboczach stoją stalowe zapory przeciwlawinowe, a nad drogą biegną linie wysokiego napięcia.
- Zwierzęta i kolarze: latem na grzbiecie i na samym parkingu przy przełęczy pasą się luzem konie i krowy, które wychodzą na jezdnię. Latem trzeba też liczyć się z kolarzami, bo to klasyczny podjazd.
- Pogoda: przełęcz jako pierwsza łapie burze z Atlantyku, więc mgła, wiatr i deszcz zdarzają się tu częściej niż w dolinach. Na otwartych ostatnich kilometrach pod szczytem bywa wietrznie.
- Zjazd do Aranu: po zachodniej stronie C-28 schodzi szeroko i łagodniej, obok wjazdu na Pla de Beret i przez Baqueirę, potem dnem doliny przez Salardú i Arties do Vielhy. Między Beret a przełęczą trwają roboty po osuwisku (rozdział „Praktycznie”).
- Kierunek: z Esterri jedzie się pod górę serpentynami, a po przełęczy otwiera się widok na Aran. Z Vielhy podjazd jest dłuższy i łagodniejszy przez ośrodek narciarski, za to serpentyny ma się na zjeździe.
Zobacz na filmie
- ▶ Motocyklem z Vielhi na Port de la Bonaigua
Los Tricilindricos · YouTube · język: es - ▶ Motocyklem z Port de la Bonaigua w dół do Baqueiry
Tineo Rider · YouTube - ▶ Motocyklem po C-28 na Port de la Bonaigua
European Roads · YouTube
Praktycznie
- Zamknięcia zimą: przełęcz jest odśnieżana, ale po dużych opadach i przy zagrożeniu lawinowym bywa zamykana, np. w styczniu 2026 r. objazdy trwały do trzech godzin (stan na 2026-01, źródło: diaricatalunya.cat). Stan drogi przed wyjazdem: Servei Català de Trànsit, transit.gencat.cat, „Estat del trànsit” [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Osuwisko i roboty: 26 lutego 2026 r. osuwisko zabrało ok. 60 m umocnień i zamknęło drogę między Baqueirą a przełęczą na ok. tydzień, do 2 marca. Na km 43, między wjazdem na Beret a szczytem, wbija się pale z żelbetu; droga zostaje otwarta, ale jednym pasem z ruchem wahadłowym. Pierwszy etap robót trwał latem 2026 r., drugi zaplanowano na lato 2027 r. (stan na 2026-09, źródła: 3cat.cat, apdnoticies.com, nevasport.com). Czy wahadło nadal obowiązuje [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Tankowanie: stacja na południowym skraju Esterri d'Àneu (według OSM czynna całą dobę), następne dopiero w Arties i w Vielhy; na ok. 40 km gór między nimi stacji nie ma (stan na 2026-11, źródło: OpenStreetMap) [godziny do sprawdzenia].
- Postoje: duży parking na przełęczy przy budynku Cap del Port, Pla de Beret nad Baqueirą, kościół Sant Andreu w Salardú, romański most w Esterri. Czy bar na przełęczy jest czynny latem [do sprawdzenia].
- Ruch: zimą w weekendy dużo samochodów narciarzy jadących do Baqueiry. Kataloński zarząd dróg publikuje pomiary natężenia ruchu, ale danych dla C-28 na przełęczy nie udało się znaleźć [do sprawdzenia]. Opłat nie ma.
- Tour de France i Vuelta: gdy etap prowadzi przez przełęcz albo kończy się w Baqueirze, droga jest zamknięta przez większą część dnia. Trasy wyścigów w roku wyjazdu [do sprawdzenia przed wyjazdem].
Źródła (29)
www.openstreetmap.org/node/7820396838, www.wikidata.org/wiki/Q1571977, ca.wikipedia.org/wiki/Port_de_la_Bonaigua, es.wikipedia.org/wiki/Puerto_de_la_Bonaigua, fr.wikipedia.org/wiki/Port_de_la_Bonaigua, en.wikipedia.org/wiki/Port_de_la_Bonaigua, www.femturisme.cat/ca/rutes/vall-aran-un-terr..., www.enciclopedia.cat/catalunya-romanica/el-ma..., ca.wikipedia.org/wiki/Túnel_de_Vielha, es.wikipedia.org/wiki/Túnel_de_Vielha, fr.wikipedia.org/wiki/Val_d'Aran, ca.wikipedia.org/wiki/Pla_de_Beret, www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-2006-13087, ca.wikipedia.org/wiki/Llei_de_l'occità,_aranè..., ca.wikipedia.org/wiki/Aranès, es.wikipedia.org/wiki/Baqueira-Beret, ca.wikipedia.org/wiki/Baqueira-Beret, www.hola.com/actualidad/20240206590870/maxima..., www.nevasport.com/noticias/art/43720/Baqueira..., en.wikipedia.org/wiki/2016_Tour_de_France,_St..., www.cols-cyclisme.com/pyrenees-centrales/espa..., ca.wikipedia.org/wiki/Sant_Andreu_de_Salardú, es.wikipedia.org/wiki/Iglesia_de_San_Andrés_d..., ca.wikipedia.org/wiki/Esterri_d'Àneu, diaricatalunya.cat/en/aran/general/snowfall-r..., www.apdnoticies.com/en/girona/they-will-inves..., www.nevasport.com/noticias/art/70930/la-gener..., www.3cat.cat/3catinfo/comencen-es-obres-enta-..., transit.gencat.cat/ca/inici/