Epicka droga motocyklowa · Francja
Col de l'Iseran z Bonneval-sur-Arc do Val-d'Isère (D902)
| Drogi | D902 |
|---|---|
| Długość | ok. 30 km Bonneval-sur-Arc – Val-d'Isère: ok. 13,5 km podjazdu od Bonneval i ok. 16 km zjazdu do Val-d'Isère (OSRM, szacunkowo) |
| Przełęcze | Col de l'Iseran (2764 m) |
| Charakter | przełęcz, serpentyny |
| Sezon | zwykle od połowy czerwca do października; zimą zamknięta, a stoki pod przełęczą należą wtedy do terenu narciarskiego Val-d'Isère [daty co roku zależne od śniegu, do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Najwyżej | Col de l'Iseran, 2764 m według IGN (tablice podają 2770 m) – najwyżej położona przełęcz drogowa Alp |
| Z Bonneval-sur-Arc | 13,4 km, średnio 7,3%, do 11,1% |
| Z Val-d'Isère | 16,1 km, średnio 5,8% |
| Otwarcie | 10 lipca 1937 r., po ośmiu latach budowy; otwierał prezydent Albert Lebrun |
| Na przełęczy | kaplica Notre-Dame-de-Toute-Prudence (1939, proj. Maurice Novarina) |
| Tour de France | od 1938 r., 8 razy; w 2019 r. etap przerwany po przełęczy przez grad i lawinę błotną |
| Ruch | D902 pod Bonneval: średnio 724 pojazdy na dobę, w tym 0,3% ciężarowych (2025; średnia z całego roku, a przełęcz jest zamknięta ok. 8 miesięcy) |
| GPX | ślad drogi (OpenRouteService, sprawdź w nawigacji) |
O drodze
Iseran łączy dwie wielkie doliny Sabaudii: Maurienne z rzeką Arc na południu i Tarentaise z górną Isère na północy. Przez siodło pod Pointe des Leissières (3041 m) od wieków chodzili pasterze i kupcy; w XVII w. noszono tędy sery z Beaufortain na targi w Piemoncie, dalej przez przełęcz Mont-Cenis. Szosę wymyślono na papierze w 1912 r., gdy Iseran wpisano do planu Route des Grandes Alpes, alpejskiej drogi turystycznej znad Jeziora Genewskiego nad Morze Śródziemne. Budowa ruszyła dopiero w 1929 r. i trwała osiem lat; pracowało przy niej ok. 600 robotników. Drogę otworzył 10 lipca 1937 r. prezydent Albert Lebrun, a poczta wydała na tę okazję znaczek za 90 centymów; z Iseranem Route des Grandes Alpes stała się przejezdna na całej długości. W 1939 r. na przełęczy stanęła kamienna kaplica Notre-Dame-de-Toute-Prudence, Matki Bożej Wszelkiej Ostrożności, projektu sabaudzkiego architekta Maurice'a Novariny, dziś z oznaczeniem zabytku architektury XX w.
Iseran jest najwyżej położoną przełęczą drogową Alp: 2764 m według map IGN, choć tablice na szczycie podają 2770 m. Wyżej we Francji wjeżdża się tylko na pętlę wokół Cime de la Bonette, która nie jest przejazdem przez przełęcz (zob. Col de la Bonette). Od 1963 r. przełęcz leży w parku narodowym Vanoise. Tour de France przejechał tędy pierwszy raz w 1938 r., rok po otwarciu drogi, a w 1939 r. rozegrał tu jazdę na czas, którą wygrał Belg Sylvère Maes. Do dziś wyścig był na Iseranie osiem razy, ale od strony Maurienne tylko dwa: w 1963 i 2019 r. W 2019 r. Egan Bernal minął przełęcz pierwszy, a chwilę później gradobicie i lawina błotna zasypały drogę między Val-d'Isère a jeziorem Chevril. Organizatorzy zatrzymali etap, nie ogłosili zwycięzcy i liczyli czasy z przełęczy. Bernal wjechał w ten sposób w żółtą koszulkę. Numer D902 i Route des Grandes Alpes wracają dalej na południe na Col du Galibier i Col d'Izoard.
Na południowym końcu drogi leży Bonneval-sur-Arc (ok. 1785 m), ostatnia wieś Haute-Maurienne. Domy z kamienia na wapnie, z dachami z kamiennych płyt (lauzes) na modrzewiowej więźbie, nie mają anten satelitarnych, a przewody biegną pod ziemią; wieś należy do stowarzyszenia „najpiękniejszych wsi Francji”. Wyżej w dolinie, w przysiółku L'Écot, stoi kaplica Sainte-Marguerite z XII w. Na północnym końcu Val-d'Isère (ok. 1850 m) to już wielki ośrodek narciarski: szkoła narciarska powstała tu w 1932 r., a sławę dał mu Jean-Claude Killy. Od 1955 r. w grudniu odbywa się tu Critérium de la première neige, od 1968 r. zawody Pucharu Świata, a w lutym 1992 r. na trasie La Face na Bellevarde rozegrano męskie konkurencje alpejskie igrzysk w Albertville.
Na drodze
- Bonneval – przełęcz (ok. 13,5 km): strona dzika i bardziej stroma, do 11%. Za wsią serpentyny nad doliną Arc, potem długi trawers przez wysoką, pustą dolinę, bez wyciągów i zabudowy, aż pod przełęcz. W pierwszych tygodniach sezonu jedzie się między ścianami śniegu; płaty śniegu leżą przy jezdni nawet w lipcu.
- Przełęcz – Val-d'Isère (ok. 16 km): łagodniejsza i szersza, średnio ok. 6%. Droga prowadzi przez teren narciarski Val-d'Isère: pod wyciągami, obok stacji kolejki Signal, serpentynami pod Solaise i przez przysiółek Le Fornet do miasteczka.
- Kolarze i ruch: latem na Iseranie jest dużo rowerzystów, najwięcej w lipcu; licznik departamentu na D902 policzył w lipcu 2019 r. ok. 7,5 tys. przejazdów rowerów, a w najlepszy dzień 449 rowerów pod górę. Na zjazdach są szybcy, a na serpentynach wyprzedzanie ich pod górę wymaga cierpliwości.
- Pogoda: na 2764 m nawet w lipcu bywa zimno i wietrznie, a popołudniowe burze przychodzą szybko; jesienią pierwszy śnieg potrafi zamknąć przełęcz z dnia na dzień.
- Kierunek: od Bonneval podjazd jest krótszy i bardziej górski, a z przełęczy otwiera się widok na górną dolinę Isère i Aiguille de la Grande Sassière; od Val-d'Isère zjazd do Bonneval pokazuje z góry kamienną wieś w dolinie.
Praktycznie
- Tankowanie: w Bonneval-sur-Arc jest mała stacja [godziny otwarcia do sprawdzenia], całodobowe są w Lanslebourg-Mont-Cenis, ok. 20 km w dół doliny Arc, i w Val-d'Isère. Na samym odcinku stacji nie ma (stan na 2026-11, źródło: OpenStreetMap).
- Sezon: Iseran departament Savoie odśnieża ostatni ze swoich wielkich przełęczy: prace zaczynają się zwykle pod koniec maja, a droga otwiera się w połowie czerwca. W 2026 r. przełęcz otwarto 12 czerwca, a zamknięto 21 października (stan na 2026-11, źródła: savoie.fr, valdisere.com, alti-mag.com). Daty otwarcia i zamknięcia w roku wyjazdu podaje savoie-route.fr [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Zamknięcia dla kolarzy: w dniu imprezy kolarskiej L'Iserane D902 między Val-d'Isère a Bonneval jest zamknięta dla ruchu silnikowego; w 2026 r. było to 21 czerwca (stan na 2026-11, źródło: valsport.org). Termin w roku wyjazdu [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Ruch: stała stacja pomiarowa departamentu na D902 przy Bonneval-sur-Arc, na odcinku zamykanym zimą, policzyła w 2025 r. średnio 724 pojazdy na dobę (0,3% ciężarowych), a w najbardziej ruchliwy dzień 1730. To średnia z całego roku obejmującego zimowe zamknięcie przełęczy, więc w sezonie ruch jest wyraźnie większy (źródło: Département de la Savoie, „Données de trafic 2025”). Dla rowerów: w lipcu, sierpniu i wrześniu 2019 r. średnio ok. 175 przejazdów dziennie (źródło: bilans liczników rowerowych departamentu za 2019 r.).
- Postoje: na przełęczy parking, kaplica i dawne schronisko [czy działa w nim bar – do sprawdzenia]; w Bonneval i Val-d'Isère pełna obsługa.
- Opłaty: droga bezpłatna.
Źródła (13)
fr.wikipedia.org/wiki/Col_de_l%27Iseran, en.wikipedia.org/wiki/Col_de_l%27Iseran, fr.wikipedia.org/wiki/Col_de_la_Bonette, fr.wikipedia.org/wiki/Bonneval-sur-Arc, fr.wikipedia.org/wiki/Val-d%27Is%C3%A8re, www.savoie.fr/web/sw_175572/04-23-26-cp-denei..., www.savoie.fr/upload/docs/application/pdf/202..., www.savoie.fr/upload/docs/application/pdf/202..., www.valdisere.com/en/press/press-releases/opening, www.alti-mag.com/alti-actus/fermeture-cols-alpes, www.valsport.org/en/?p=5002, www.haute-maurienne-vanoise.com/en/agenda/ouv..., savoie-route.fr/