Epicka droga motocyklowa · Hiszpania
Przełęcz Matamachos: Roncal – Garde – Ansó – Hecho (NA-176, A-176)
| Drogi | NA-176, A-176 |
|---|---|
| Długość | ok. 31 km Roncal – Hecho: ok. 5 km Roncal – Garde, ok. 14 km Garde – przełęcz – Ansó, ok. 12 km Ansó – Hecho (OSRM, szacunkowo; numery i przebieg według OpenStreetMap) |
| Przełęcze | Puerto de Matamachos (1145 m) |
| Charakter | przełęcz, serpentyny, półka skalna |
| Sezon | cały rok; na przełęczy zimą śnieg i lód [do sprawdzenia] |
| Najwyżej | Puerto de Matamachos, ok. 1145 m, na granicy Nawarry i Aragonii |
| Przewyższenie | ok. 400 m z Garde na ok. 8,5 km; ok. 300 m z Ansó na ok. 5,5 km |
| NA-176 | jeden pas ruchu na całej długości w Nawarze (OpenStreetMap) |
| Ansó | Día del Traje Ansotano – ostatnia niedziela sierpnia, fiesta de interés turístico nacional od 2011 r. |
| Siresa | klasztor San Pedro, fundacja ok. 833 r., kościół – zabytek narodowy od 1931 r. |
| GPX | ślad drogi (OpenRouteService, sprawdź w nawigacji) |
O drodze
Droga łączy trzy pirenejskie doliny, które leżą obok siebie, a przez wieki żyły każda po swojemu: nawarską dolinę Roncal oraz aragońskie doliny Ansó i Hecho. Z Roncalu (Erronkari) jedzie się na wschód do Garde, przez przełęcz Matamachos (ok. 1145 m) na granicy Nawarry i Aragonii do Ansó, a stamtąd przez skalny grzbiet do Hecho. To niespełna 31 km, za to z dwiema stronami przełęczy, kilkunastoma nawrotami i odcinkiem w skalnej ścianie z tunelami.
Garde (ok. 740 m) to ostatnia wieś Roncalu od wschodu. Według większości autorów urodził się tu ok. 1460 r. Pedro Navarro, który z ubogiego chłopaka z gór stał się jednym z najsłynniejszych żołnierzy swoich czasów. Jako inżynier wojskowy pierwszy w Europie na dużą skalę wysadzał mury twierdz minami prochowymi: w 1503 r. jego miny otworzyły Hiszpanom Castel Nuovo w Neapolu, a w 1509 r. poprowadził zdobycie Oranu. Gonzalo Fernández de Córdoba nadał mu tytuł hrabiego Oliveto. Zmarł w 1528 r. jako jeniec w tym samym Castel Nuovo, prawdopodobnie zamordowany. W Garde stoi jego pomnik. Wieś ma też udział w Trybucie Trzech Krów: co kilka lat to ona dostaje trzecią krowę od Francuzów z Barétous (zob. Col de la Pierre Saint-Martin).
Za Garde NA-176 wspina się na przełęcz Matamachos. Nawarska część drogi ma jeden pas ruchu na całej długości, a po aragońskiej stronie zjazd do Ansó prowadzi serpentynami nad doliną rzeki Veral. Ansó (ok. 860 m) wygląda jak w XIX w.: kamienne domy z drewnianymi balkonami, a na dachach okrągłe kominy zwieńczone espantabrujas, kamieniami „odstraszającymi czarownice”. Od 2015 r. należy do stowarzyszenia najpiękniejszych wsi Hiszpanii. To właśnie mieszkańcy Ansó rozstrzygnęli w 1375 r. spór Roncalu z Barétous, z którego wziął się Trybut Trzech Krów. Ansotanie do ok. 1930 r. na co dzień chodzili w strojach ludowych. Od 1971 r. w ostatnią niedzielę sierpnia wieś obchodzi Día del Traje Ansotano, kiedy mieszkańcy znów wkładają tradycyjne stroje. W 2011 r. święto dostało tytuł fiesta de interés turístico nacional. Starsi mówią tu jeszcze ansotano, odmianą języka aragońskiego.
Ostatnie ok. 12 km A-176 z Ansó do Hecho przecina wapienny grzbiet między dolinami: droga jest wykuta w skalnej ścianie, z trzema krótkimi tunelami i skalnymi iglicami nad jezdnią. Hecho (Echo, ok. 820 m) to stolica doliny Aragón Subordán, z kamiennymi domami, kościołem San Martín i rzeźbami współczesnych artystów na ulicach (muzeum rzeźby pod gołym niebem). Mieszkańcy mówią cheso, jedną z najżywszych dziś odmian aragońskiego. Pierwszy znany tekst z jego śladami to XIII-wieczny inwentarz kościoła w Siresie, 2 km dalej w górę doliny. Klasztor San Pedro de Siresa ufundował ok. 833 r. hrabia Aragonii Galindo Garcés przy rzymskiej drodze z Saragossy przez przełęcz Palo do Béarn. Ok. 848 r. odwiedził go Eulogiusz z Kordoby. W liście do biskupa Pampeluny opisał bogatą bibliotekę klasztoru i zabrał z niej rękopisy, m.in. Wergiliusza, Juwenalisa i Horacego, rzadkich w muzułmańskiej Kordobie. Zachował się tylko surowy romański kościół, przebudowany ok. 1083 r., od 1931 r. zabytek narodowy. Dalej na północ dolina zwęża się w wąwóz Boca del Infierno i prowadzi do lasów Selva de Oza w Parku Przyrodniczym Valles Occidentales.
Z Roncalu łańcuch prowadzi dalej na zachód: doliną Esca do Burgui i przez Puerto de las Coronas (NA-214) do doliny Salazar, albo w górę Roncalu przez Isabę na Col de la Pierre Saint-Martin.
Na drodze
- Garde – przełęcz (NA-176): ok. 8,5 km podjazdu, ok. 400 m w górę, z kilkoma nawrotami. Droga ma jeden pas ruchu, z mijankami i poboczami tylko miejscami. Na ślepych zakrętach trzeba się liczyć z autem albo traktorem z naprzeciwka.
- Przełęcz – Ansó (A-176): ok. 5,5 km zjazdu serpentynami, krócej i bardziej stromo niż od Garde, z widokiem na Ansó w dolinie. Według relacji kolarzy w 2026 r. trwały tu roboty drogowe [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Ansó – Hecho (A-176): szersza droga z dwoma pasami. Tunele w skale są krótkie (do ok. 80 m) i wąskie [oświetlenie do sprawdzenia]. Za nimi przy drodze jest punkt widokowy.
- Zwierzęta i ruch: na przełęczy pasą się krowy i owce, które wychodzą na jezdnię. W sierpniu w Ansó i Hecho jest dużo turystów, poza tym ruch jest niewielki.
- Pogoda: zachodnie doliny Aragonii łapią wilgoć znad Atlantyku. Mgła na przełęczy i mokry asfalt w lesie zdarzają się także latem.
- Kierunek: od Roncalu nagrodą jest widok na Ansó z przełęczy i jazda skalnym odcinkiem do Hecho. W przeciwną stronę najpierw jest skała, a potem jednopasmowy podjazd z Ansó.
Praktycznie
- Tankowanie: stacja w Urzainqui, ok. 3 km od Roncalu w górę doliny, i w Hecho (godziny z przerwą na sjestę, według OpenStreetMap ok. 9:00–13:30 i 16:30–20:00). W Garde i Ansó stacji nie ma (stan na 2026-11, źródło: OpenStreetMap; godziny [do sprawdzenia]).
- Postoje: w Garde pomnik Pedra Navarra, w Ansó kościół San Pedro z muzeum etnograficznym i sztuki sakralnej [godziny do sprawdzenia], punkt widokowy przy A-176 za tunelami, w Hecho wieś i rzeźby w plenerze, 2 km dalej klasztor w Siresie.
- Día del Traje Ansotano: ostatnia niedziela sierpnia; tego dnia Ansó jest pełne ludzi i trudno zaparkować. Termin w roku wyjazdu [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Przyroda: na północ od obu wsi leży Park Przyrodniczy Valles Occidentales. Do Zuriza i Selva de Oza prowadzą drogi asfaltowe [do sprawdzenia], a pisty w parku mają własne zakazy [do sprawdzenia].
- Zima: NA-176 na przełęczy nie jest główną drogą i po opadach śniegu może być nieprzejezdna. Stan dróg sprawdź w serwisach rządów Nawarry i Aragonii [do sprawdzenia przed wyjazdem].
Źródła (15)
www.openstreetmap.org/way/35306327, www.openstreetmap.org/way/35433174, climbfinder.com/en/climbs/puerto-de-matamachos-garde, climbfinder.com/en/climbs/puerto-de-matamachos-anso, es.wikipedia.org/wiki/Garde_(Navarra), es.wikipedia.org/wiki/Pedro_Navarro, es.wikipedia.org/wiki/Ansó, www.spain.info/es/agenda/dia-traje-tipico-ansotano/, boe.gob.es/boe/dias/2011/07/18/pdfs/BOE-A-201..., lospueblosmasbonitosdeespana.org/en/pueblos/anso, www.huescaturismo.com/pdf/rutas-coche/ruta1.pdf, es.wikipedia.org/wiki/Hecho_(Huesca), en.wikipedia.org/wiki/Abbey_of_San_Pedro_de_Siresa, www.unizar.es/sites/www/files/apeuz/heraldo/h..., es.wikipedia.org/wiki/Tributo_de_las_Tres_Vacas